ΚΟΣΜΟΣ


Προσαρμοσμένη Αναζήτηση
Κατέβασε το FoulsCode App!

Γλυκό μου βρέφος, Διόνυσέ μου και Χριστέ μου…


Μανιοδότης κι εκστατικός, βαθιά ερωτικός, πνεύμα της φύσης και της γονιμότητας, του κρασιού και του γλεντιού… Ναι, ο Βάκχος, ο Διόνυσος, αέναος κι αειθαλής, μας χαμογελάει ακόμη μες από τα βάθη των αιώνων, μεταμφιεσμένος σε Θείο Βρέφος. 

Ίσως να σοκάρει η ιδέα ότι πίσω από τη «μεγάλη γιορτή της χριστιανοσύνης» θα μπορούσε να βρίσκεται η λατρεία ενός θεού που μοιάζει διαμετρικά αντίθετος με το σεμνό και μετρημένο Ιησού.

Κι όμως, το διονυσιακό υπόβαθρο του Δωδεκαημέρου είναι πολύ έντονο για ν’ αποτελεί απλή σύμπτωση!

Γλυκό μου βρέφος,

Διόνυσέ μου και Χριστέ μου…

Άγγελος Σικελιανός «Διόνυσος ἐπὶ λίκνῳ»


Αρκετοί υποστηρίζουν ότι πίσω από τα Χριστούγεννα βρίσκονταν οι γιορτές του Ηλιοστασίου, οι οποίες τιμούσαν ηλιακές οντότητες, όπως ο Ηρακλής και ο Μίθρας. Σε άρθρο του τεύχους 13, είχαμε αναλύσει αυτήν ακριβώς τη διάσταση της χριστιανικής γιορτής. Άλλωστε, αποτελεί πλέον κοινό μυστικό, ότι στις 25 Δεκεμβρίου η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία χαιρέτιζε τη γέννηση ενός άλλου Σωτήρα: του Ανίκητου Ήλιου, που ταυτιζόταν όχι μόνο με το Μίθρα αλλά και με τον ίδιο τον αυτοκράτορα. Όμως, στου χρόνου τα γυρίσματα, ο Χριστός, παίρνοντας το μανδύα του «Νοητού Ήλιου», κατέληξε να αντικαταστήσει τις παλιότερες αυτές μορφές.

Ωστόσο, πίσω από τις ρωμαϊκές ηλιολατρείες, που τόνωναν την αίγλη του αυτοκράτορα κι έστρεφαν στους ουρανούς τις ελπίδες του κόσμου για σωτηρία, υπήρχε ένα άλλο, πολύ πιο αρχέγονο πλαίσιο από γιορτές και έθιμα. Άλλωστε, σε παλιότερες εποχές η ζωή των ανθρώπων ήταν βαθιά δεμένη με την ύπαιθρο και την καλλιέργεια της γης και η θρησκεία τους καθρέφτιζε αυτήν ακριβώς την ιδιαίτερη σχέση.

Διόλου παράξενο, λοιπόν, που γύρω από την περίοδο των Χριστουγέννων ανακαλύπτουμε μια ποικιλία από γιορτές διονυσιακές και γονιμικές: τα «Αλώα», που τιμούσαν επίσης τη Δήμητρα και την Περσεφόνη, τα «Κατ’ αγρούς Διονύσια», εύθυμη αγροτική γιορτή, και τα «Λήναια», όπου γίνονταν θεατρικοί αγώνες – γιατί φυσικά ο Βάκχος ήταν και θεός του θεάτρου.

Το «αίμα του σταφυλιού»
Η πολυσύνθετη μορφή του Διόνυσου, μαγική και συνάμα βαθιά μυστικιστική, ρίχνει βαριά τη σκιά της πάνω στο πρόσωπο του Ιησού. Μοιάζει σαν να ’ναι σχεδόν ο ένας το alter ego του άλλου, καθώς και οι δυο ενσαρκώνουν πανάρχαια αρχέτυπα. Άλλωστε, και οι δύο σήκωσαν το φορτίο των πόθων και των προσδοκιών αμέτρητων ανθρώπων!

Δεν είναι λίγες οι ομοιότητές τους. Η γέννησή τους δεν θα μπορούσε παρά να είναι υπερφυσική, καθώς υπήρξαν γιοι ενός θεού και μιας θνητής. Και οι δύο καταδιώχτηκαν και υπέφεραν, πέθαναν κι αναστήθηκαν. Εμφανίστηκαν ως Σωτήρες κι έκαναν θαύματα, αλλά επίσης πρόσφεραν στους ανθρώπους και την ελπίδα της μεταθανάτιας λύτρωσης.

Μιλήσαμε πριν για την ηλιακή υπόσταση του Ιησού. Πίσω απ’ αυτήν ίσως να κρύβεται η φωτεινή μορφή του Βάκχου, ο οποίος συνδυάζει χαρακτηριστικά σεληνιακά και ηλιακά. Μάλιστα, είχε και το επίθετο Λαμπτήρ, «εκείνος που λάμπει, που φωτίζει». Στην Πελλήνη της Αχαΐας γιόρταζαν προς τιμήν του τα Λαμπτήρια, φέρνοντας τη νύχτα αναμμένες δάδες στο ιερό του (Παυσανίας, 7. 27, 3). Τέτοιου είδους έθιμα θυμίζουν το «άγιο φως» και τις λαμπάδες του Πάσχα. Πάντως, σε ορισμένα μέρη της Ελλάδας, όπως στην Ηλεία, τη Θράκη και τη Ρόδο, ο γιος της Σεμέλης ταυτιζόταν με τον ίδιο το θεό Ηλιο. Ο Μακρόβιος έχει διασώσει τον εξής στίχο:Ἥλιος, ὃν Διόνυσον ἐπίκλησιν καλέουσιν. Επιπλέον, στη θρησκεία των Ορφικών, ο Βάκχος ταυτίζεται με το Φάνη, τον «πυριφεγγή» δημιουργό του σύμπαντος (ορφικός ύμνος 52).

Ίσως το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο που ενώνει το Χριστό με το Διόνυσο να είναι το κοινό τους σύμβολο: το σταφύλι, που ονομάζεται βότρυς, στα αρχαία ελληνικά. Μέγας βότρυς αποκαλείται ο Ιησούς από το χριστιανό συγγραφέα Κλήμη τον Αλεξανδρέα. Βότρυς πέπειρος (ώριμος) χαρακτηρίζεται στον Ακάθιστο Ύμνο (ωδή 7). Μάλιστα, φτάνει στο σημείο να ταυτιστεί με το ίδιο το φυτό που γεννά το μεθυστικό καρπό: «Ἐγώ εἰμι ἡ ἄμπελος ἡ ἀληθινή», παρουσιάζεται να λέει στο Κατά Ιωάννην (15, 1-5). Εντυπωσιακή είναι μια εικόνα βυζαντινής τεχνοτροπίας του 15ου αιώνα από την Κρήτη. Απεικονίζει το Χριστό να ξεπροβάλλει μες από ένα κλήμα, με τους δώδεκα αποστόλους να κάθονται στα κλαδιά του!

Το κόκκινο κρασί έφτασε να ταυτίζεται με το ίδιο το αίμα του Ιησού. Μια από τις ποικίλες παραδόσεις που σχηματίστηκαν ανά τους αιώνες γύρω από τα Χριστούγεννα είναι ότι τα μεσάνυχτα της παραμονής το νερό στα πηγάδια και τις πηγές μπορούσε να μετατραπεί σε αίμα ή οίνο. Αυτό αποτελεί χαρακτηριστικό στοιχείο των διονυσιακών γιορτών· στη διάρκειά τους συχνά λεγόταν ότι μια πηγή έρεε κόκκινο κρασί αντί νερό. Στις Βάκχες, την τραγωδία του Ευριπίδη, ο οίνος αναβλύζει μέσα από τη γη κατά τα εκστατικά όργια των Μαινάδων:

«Μια τους χτυπά ένα βράχο με το θύρσο

και δροσερό νερό αναβρύζει· μια άλλη

αγγίζει με το θύρσο της το χώμα

κι ο θεός εκεί κρασιού μια βρύση ανοίγει…»


(Βάκχαι 704-7, μετ. Θρασύβουλου Σταύρου)

Ο Διόνυσος και το Ιερό Δέντρο
Το Σπήλαιο της Γεννήσεως-Ο Ερμής παραδίδει το βρέφος Διόνυσο
στις Νύμφες.
Μπορείτε να φανταστείτε τα Χριστούγεννα χωρίς το χριστουγεννιάτικο δέντρο; Αν και το στοιχείο αυτό λάμπει διά της απουσίας του από τη Βίβλο, στο νου των απανταχού χριστιανών το στολισμένο έλατο αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο των εορτασμών. Η επίσημη άποψη είναι ότι το τούτο έθιμο έφτασε στη χώρα μας κατά τη βασιλεία του Όθωνα, το 19ο αιώνα, ενώ οι ρίζες του ανιχνεύονται στις γερμανικές παραδόσεις του 15ου-16ου αιώνα. Κι όμως, ο συμβολισμός του Δέντρου είναι πανάρχαιος, καθώς συνδέεται άρρηκτα με τη γη, τη Μάνα Γαία, αλλά και με τον ίδιο τον Διόνυσο, ως θεό της βλάστησης.

Είχε τους τίτλους Δενδρεύς, Ένδενδρος και Δενδρίτης. Μάλιστα, κατά μια πολύ ενδιαφέρουσα σύμπτωση, ένα από τα ιερά του φυτά είναι το έλατο. Σε νομίσματα και αγγεία του 6ου και του 5ου αιώνα, ένα ολόκληρο έλατο ή ένα κλαδί του παρουσιάζεται σαν θύρσος (το χαρακτηριστικό διονυσιακό ραβδί) στα χέρια των Κενταύρων και των Σατύρων.

Στις Βάκχες του Ευριπίδη, οι Μαινάδες κοιμούνται αποκαμωμένες μες στο δάσος του Κιθαιρώνα πάνω σε φύλλα έλατου (ή βαλανιδιάς). Αλλά και ο Πενθέας, βασιλιάς της Θήβας και εχθρός του Διόνυσου, ανεβαίνει πάνω σ’ ένα τέτοιο δέντρο για να παρακολουθήσει κρυμμένος τις γυναικείες τελετουργίες. Όμως, οι Μαινάδες τον εντοπίζουν, ξεριζώνουν το δέντρο και διαμελίζουν τον αλαζόνα βασιλιά. Εικάζεται ότι η αφήγηση αυτή αποτελεί απόηχο του ορφικού μύθου για το μικρό Διόνυσο Ζαγρέα, ο οποίος βρήκε μαρτυρικό θάνατο κομματιασμένος απ’ τους ζηλόφθονους Τιτάνες.

Κι όμως, έτσι έπρεπε να γίνει. Βλέπετε, οι σωτήρες θεοί είναι αναγκασμένοι να γνωρίσουν τον πόνο και το θάνατο, όπως κι εμείς. Έρχονται έτσι πιο κοντά στα βιώματα των θνητών, σχεδόν γίνονται ένα μαζί τους, αποκτώντας διπλή υπόσταση – θεϊκή κι ανθρώπινη συνάμα. Ίσως γιατί μόνο έτσι μπορούν οι άνθρωποι να ταυτιστούν μαζί τους και να εναποθέσουν σ’ αυτούς τις ελπίδες τους, όπως την προσδοκία για μια δική τους προσωπική ανάσταση ή για μια μεταθανάτια ευτυχία.

«Καταργήστε τα Χριστούγεννα!»
Έστω όμως κι αν η σκοτεινή πλευρά – ο πόνος, το αίμα κι ο θάνατος – αποτελεί στοιχείο των διονυσιακών παραδόσεων, η ουσία του Βάκχου είναι το γλέντι και η χαρά της ζωής. Το τραγούδι, ο χορός, η μέθη, το θέατρο, ο αισθησιασμός είναι τα υλικά που δίνουν ψυχή στη λατρεία του. Εκείνος ανατρέπει τη ρουτίνα της σκληρής καθημερινότητας χαρίζοντας πινελιές ευτυχίας ακόμη και μες στις μακριές, κρύες νύχτες του χειμώνα.

Ωστόσο, φαίνεται ότι τα τόσα διονυσιακά στοιχεία που εισήλθαν στον εορτασμό των Χριστουγέννων ενοχλούσαν κάποιους ακραιφνείς χριστιανούς. Έτσι, ο Πολύδωρος Βιργίλιος, ιταλικής καταγωγής ιστορικός που έζησε το 15ο-16ο αι., έγραφε τα εξής:

Χοροί, μάσκες, παντομίμες, θεατρικά έργα και άλλες τέτοιες χριστουγεννιάτικες διαταράξεις που τώρα συνηθίζουν οι Χριστιανοί προήλθαν από τις ρωμαϊκές γιορτές, τα Σατουρνάλια [σ.σ. γιορτή προς τιμήν του Κρόνου] και τα Βακχανάλια [σ.σ. εορτασμός του Βάκχου]. Αυτό θα έπρεπε να κάνει όλους τους ευσεβείς Χριστιανούς να απεχθάνονται αιώνια τέτοια έθιμα.

Μπορεί σήμερα να μας φαίνεται αδιανόητο να προσπαθήσει κανείς να … καταργήσει τα Χριστούγεννα. Κι όμως, μια προτεσταντική ομάδα που ονομαζόταν, όχι τυχαία, Πουριτανοί προσπάθησε το 17ο αιώνα στη Μασαχουσέτη των ΗΠΑ να απαγορεύσει εντελώς τον εορτασμό τους, επειδή περιείχε τόσα παγανιστικά στοιχεία! Κάτι αντίστοιχο έκανε για τον ίδιο λόγο και ο Όλιβερ Κρόμγουελ, ηγεμόνας της Αγγλίας: έθεσε εκτός νόμου τους εύθυμους εορτασμούς και τα κάλαντα από το 1649 ως το 1660. Επιχείρησε να καθιερώσει τα Χριστούγεννα ως αυστηρά θρησκευτική γιορτή, που θα συνοδευόταν μόνο από προσευχές. Δεν το κατάφερε για πολύ, όμως…



Τα παιδιά του Διόνυσου
Μπορεί σήμερα η μορφή του Διόνυσου να ανήκει, για τους περισσότερους ανθρώπους, στο παρελθόν, όμως τα παιδιά του είναι πάντα εδώ! Το βακχικό, γονιμικό πνεύμα ζει και βασιλεύει μέσα στις λαϊκές μας παραδόσεις, παρά τις άπειρες διώξεις που υπέστη ανά τους αιώνες.

Για παράδειγμα, στο χωρίο Βώλακας του νομού Δράμας διεξάγεται στις 7 Ιανουαρίου το τελετουργικό των «Αράπηδων», μεταμφιεσμένων ανδρών που έχουν βάψει το πρόσωπό τους με καπνιά. Την επόμενη μέρα εμφανίζονται οι «Αρκούδες», άνδρες ντυμένοι με προβιές, οι οποίοι κάνουν φαλλικές κινήσεις, βωμολοχούν και χτυπούν φιλικά με τα ξύλα τους τον κόσμο – στοιχεία πάρα πολύ παλιά. «Κάνομε τους Αράπηδες για το καλό, για τη σοδειά μας…», λένε οι κάτοικοι. «Έτσι το βρήκαμε, έτσι το συνεχίζουμε…»

Αντίστοιχα, στις 6 Ιανουαρίου, την ημέρα των Θεοφανείων, στην Καλή Βρύση Δράμας γιορτάζονται τα Μπαμπούγερα, που διαρκούν μέχρι τις 8 του μηνός. Άνδρες φορούν ζωόμορφο προσωπείο και κρεμούν στη μέση τους βαριά κουδούνια. Χορεύουν, κυνηγούν εύθυμα τους περαστικούς, αλλά αρπάζουν και τη … νύφη (έναν άνδρα ντυμένο γυναίκα) σε μια τελετουργία που θυμίζει τους καρναβαλικούς γάμους, ένα έθιμο που χάνεται πολύ βαθιά στο χρόνο.

Σε τελική ανάλυση, παιδιά του Διόνυσου είμαστε κι εμείς – όλοι και όλες που επιμένουμε να διατηρούμε την αισιοδοξία μας και ν’ απολαμβάνουμε την ομορφιά της ζωής, σε πείσμα των καιρών. Όχι μόνο γιατί η φτώχεια θέλει καλοπέραση, αλλά και για έναν άλλο λόγο: γιατί ο Βάκχος είναι και θεός πολιτικός κι ανατρεπτικός. Σε μια εποχή κινημάτων και εξεγέρσεων, ο Διόνυσος Ἐλευθερέας (ελευθερωτής), Δημόσιος και Δημοτελὴς (προστάτης του δήμου και της δημοκρατίας) δεν μπορεί παρά να είναι εκπληκτικά επίκαιρος!

Βιβλιογραφία-Πηγές:
Γκάθρι, Γ. Κ. Σ., O Oρφέας και η Aρχαία Eλληνική Θρησκεία, Kαρδαμίτσα, Aθήνα 2000

Θεοδοσίου, Στράτος και Μάνος Δανέζης, Ο Κύκλος του Χρόνου: Αστρονομία και Μυστηριακές Λατρείες, Δίαυλος, Αθήνα 2004

Λεκατσάς, Παναγής, Διόνυσος, Καστανιώτη, Aθήνα 1999

Λεκατσάς, Παναγής, Το Θείον Βρέφος, Καστανιώτη, Aθήνα 1996

Σταύρου, Θρασύβουλος (μετ.), Τραγωδίες του Ευριπίδη, Βιβλιοπωλείον της «Εστίας», Aθήνα 1980
www.metafysiko.gr

 Η Χαρίτα Μήνη είναι κλασική φιλόλογος με μεταπτυχιακές σπουδές στην ψυχολογία. Είναι συγγραφέας πέντε βιβλίων, καθώς και πολλών άρθρων και δοκιμίων. Έχει δώσει πλήθος διαλέξεων στην Ελλάδα και το εξωτερικό, ενώ έχει εμφανιστεί και σε αρκετές τηλεοπτικές και ραδιοφωνικές εκπομπές. Ιστοσελίδα:www.hmeenee.com/

Σημείωση: Το άρθρο αυτό της Χαρίτας Μήνη δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο περιοδικό του Ελεύθερου Τύπου, τα “Φαινόμενα”.

ΠΗΓΗ
Διαβάστε περισσότερα »

O TAΦΟΣ ΤΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΚΑΤΟΠΙΝ "ΥΠΟΔΕΙΞΕΩΝ" ΤΟΥ ΣΤΡΑΒΩΝΑ,ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΤΙΝΑ!!!


Γράφει ο Αντώνης Στ Περδικάρης

Σκοπός του παρόντος άρθρου είναι να δειχθεί που μπορεί πραγματικά να βρισκόταν ο τάφος του Αλέξανδρου, αλλά και με την ευκαιρία της εκτενούς αναφοράς στον Στράβωνα να γραφτούν κάποιες θεωρίες και κείμενα της Ελληνικής αρχαιότητας (Ερατοσθένης κ.ά.) που υποδείκνυαν εδώ και δύο με δυομιση χιλιάδες χρόνια το δρόμο προς τις Ινδίες, και γιατί όχι το δρόμο προς την Αμερική ! 

"Κυκλοφορούν" συχνά κάποιες "θεωρίες" περι ανακαλυφθέντων τάφων του Αλέξανδρου, οι οποίοι συνεχώς "ανακαλύπτονται" και που είναι να αναρωτιέται κανείς πόσο "εύκολα" αμφισβητείται το κύρος σημαντικών ιστορικών κειμένων όπως επι παραδείγματι του Στράβωνα (Γεωγραφικά) ή και άλλα σημαντικά ιστορικά κείμενα με τα οποία τεκμηριώνεται ότι το σώμα του Αλέξανδρου βρίσκεται και παραμένει στο βασιλικό σήμα της Αλεξάνδρειας τουλάχιστον μέχρι τον 4ο μ.Χ. αιώνα, για επτά αιώνες μετά το θάνατο του. Και αυτά συμπεραίνονται αβίαστα από όλες τις αρχαίες πηγές οι οποίες αναφέρονται στο θέμα. Συνεπώς αν τελικά συνέβαινε κάτι τέτοιο, και ο τάφος του Αλέξανδρου βρισκόταν κάπου αλλού πλην της Αλεξάνδρειας, θα αποτελούσε τεραστίων διαστάσεων ιστορική έκπληξη και διάψευση των αρχαίων σημαντικών συγγραφέων όπως των: Αρριανού, Στράβωνα κ.ά. (Για τον τελευταίο, σημαντικά αποσπάσματα γράφονται πιο κάτω.) (στην εικόνα επάνω, πίνακας ζωγραφικής με τον Αύγουστο στην Αλεξάνδρεια να προσκυνά στο τάφο του Αλέξανδρου)

Η πραγματικότητα είναι πως εν αρχή το σώμα του νεκρού Αλέξανδρου βρίσκεται στη Βαβυλώνα και από εκεί αφού πρώτα ταριχεύθηκε κατόπιν συνέχισε το "ταξίδι" για τη Δαμασκό όπου περίμενε ο Πτολεμαίος. Από τη Δαμασκό το βασιλικό σώμα μεταφορτώνεται σε ειδικά κατασκευασμένη αρμάμαξα η οποία είναι επενδεδυμένη με χρυσό και άλλα πολυτιμα μέταλλα και πετράδια, έχει μεγάλο βάρος και την τραβούν πολλές δεκάδες ίπποι. Εκείνη την εποχή δεν υπήρχε κατάλληλος δρόμος ο οποίος ως εκ τούτου ανοιγόταν ή "επισκευαζόταν" κατά τη διάρκεια της πορείας από πολλούς εργάτες ενώ την πομπή συνόδευαν τιμητική φρουρά πολλοί αξιωματικοί και οπλίτες.
Όταν έφτασαν στην Αλεξάνδρεια το σώμα του ήρωα εναποτέθηκε σε προσωρινό τάφο όπου παρέμεινε μέχρις να αποπερατωθεί το βασιλικό μαυσωλείο στο οποίο τελικά και ενταφιάσθηκε.

Ο Στράβων στα γεωγραφικά του σχετικά γράφει: [...]Άπαντα μέντοι συναφή και αλλήλοις και τω λιμένι, και όσα έξω αυτού. Των δε βασιλείων μέρος έστί και το Μουσείον, έχον περίπατον και εξέδραν και οίκον μέγαν, εν ώ το συσσίτιον των μετεχόντων του Μουσείου φιλολόγων ανδρών. Έστι δε τη συνόδω ταύτη χρήματα κοινά και ιερεύς ο επί τώ Μουσείω, τεταγμένος τότε μεν υπο των βασιλέων, νυν δ' υπό Καίσαρος, μέρος δε των βασιλείων εστί και το καλούμενον Σήμα, ο περίβολος ην, εν ώ αι των βασιλέων ταφαί και ή Αλεξάνδρου. Έφθη γαρ το σώμα άφελόμενος Περδίκκαν ο του Λάγου Πτολεμαίος, κατακομίζοντα εκ της Βαβυλώνος και εκτρέπόμενον ταύτη κατά πλεονεξίαν και εξιδιασμόν της Αιγύπτου. Και δη και απώλετο διαφθαρείς υπό των στρατιωτών, επελθόντος του Πτολεμαίου και κατακλείσαντος αυτόν εν νήσω ερήμη. Εκείνος μεν ούν απέθανεν εμπεριπαρείς ταίς σαρίσσαις, επελθόντων επ' αυτόν των στρατιωτών. Συν αυτώ δε και οι βασιλείς, Αριδαίος τε και τα παιδία τα Αλεξάνδρου, και η γυνή Ρωξάνη απήραν εις Μακεδονίαν. Το δε σώμα του Αλεξάνδρου κομίσας ο Πτολεμαίος εκήδευσεν εν τη Αλεξανδρεία, όπου νυν έτι κείται . Ου μην εν τη αυτή πυέλω, υαλίνη γαρ αυτή, εκείνος δ΄ εν χρυσή κατεθηκεν. Εσύλησε δ' αυτήν ο Κόκκης και Παρείσακτος επικληθείς Πτολεμαίος, εκ της Συρίας επελθών και εκπεσών ευθύς, ώστ΄ άνόνητα αυτώ τα σύλα γενέσθαι. [...].

Και αυτά συνέβησαν αναμφισβήτητα μέχρι τον 1ο αιώνα μ.Χ. στον οποίο έζησε ως "αυτήκοος και αυτόπτης μάρτυρας" ο Στράβων ο οποίος συγκαταλέγεται διαχρονικά ανάμεσα στους σημαντικούς συγγραφείς του αρχαίου ελληνιστικού κόσμου. Έζησε από το δεύτερο ήμισυ του 1ου π.Χ. μέχρι το τέλος του πρώτου ημίσεως του 1ου μ.Χ αι. (50 πΧ. ~ 50μ.Χ.) και βεβαίως δεν μπορεί να θεωρηθεί κάποιο τυχαίο πρόσωπο της περιόδου εκείνης. Γεννημένος στην Αμάσεια του Πόντου και μεγαλώνοντας ανάμεσα στην τότε πολιτική "ελιτ" στο κράτος του Μιθριδάτη, αν και ο ίδιος μάλλον είναι μακρινής "βαρβαρικής" καταγωγής ωστόσο αισθάνεται (και το "φωνάζει") πως παραμένει έλληνας στη ψυχή αλλά και κοινωνόις της ελληνικής παιδείας, εν ώ από πολιτική άποψη δείχνει εμφανώς να "λατρεύει" τα ρωμαϊκα πρότυπα διοίκησης. "Οι Έλληνες χάραξαν δρόμους και οι Ρωμαίοι τους πλακώστρώσαν", ισχυρίζεται ο Στράβων, και μάλλον λέγοντας έτσι εννοούσε ότι οι έλληνες δημιούργησαν πολιτεύματα και επιστήμες και πολιτισμό και οι ρωμαίοι όλα αυτά τα επιτεύγματα των ελλήνων τα στερέωσαν και τα συνέχισαν περισσότερο. 

Το συγγραφικό έργο του Στράβωνα ιδιαίτερα με τα "Γεωγραφικά", θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα έργα της ανθρωπότητας και για έναν επι πλέον λόγο. Σαν συγγραφικό έργο αντιμετωπίσθηκε περισσότερο ως έργο "τεχνικής" κατεύθυνσης με αποτέλεσμα να αποφύγει τις τυχόν καταστροφές ή τις προπαγανδιστικές "παρεμβάσεις" που δέχτηκαν άλλα συγγραφικά έργα που ασχολούνταν περισσότερο με ιδεολογικά ή θρησκευτικά ή άλλα κοινωνικό και πολιτικά περιεχόμενα. Ως εκ τούτου εν ώ από τον Στράβωνα δεν διασώθηκε κανένα βιβλίο από το έργο της Ιστορίας του για παράδειγμα, ωστόσο διασώθηκε σχεδόν ανέπαφο το έργο του που έχει σχέση με τη Γεωγραφία (λείπει από τα 17 βιβλία μονο ένας τόμος που εχει διασωθεί εν μέρει από αναφορές μεταγενέστερων άλλων συγγραφέων). 

Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στον Στράβωνα γιατί αφένος αυτός υπήρξε πρόσωπο σημαντικό της αρχαιότητας αλλά και αφετέρου γιατι ως διαχρονικός εγνωσμένου κύρους "θετικός" συγγραφέας οι αναφορές του στον τάφο του Αλέξανδρου έχουν μοναδική βαρύνουσα σημασία. 
Πλέοντας από την Ιβηρία (την Ισπανία) προς τα δυτικά φτάνουμε στην Ινδική. Ενδιάμεσα ίσως να υπάρχουν και άλλες "οικουμένες" !!!

Ευκαιρίας δοθείσης αν και άσχετο με την τοποθεσία του τάφου, αξίζει να αναφερθεί το γεγονός ότι ο Στράβων εργάσθηκε στη μεγάλη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας λίγα μόλις βήματα από τον τάφο του Αλεξάνδρου. Τέλος για να αντιληφθούμε τη συνεισφορά του έργου του, αξίζει επίσης να σημειωθούν σαν παρένθεση τα εξής: 

Ο Στράβωνας αν και σε πολλά σημεία διαφωνεί με τον Ερατοσθένη, ωστόσο μεταλαμπαδεύει και παραδίδει στις μεθεπόμενες γενιές αυτές τις ίδιες τις θεωρίες του Ερατοσθένη. Κατ΄ αυτό τον τρόπο ο Στράβων, μετά από 15 ολόκληρους αιώνες δίνει ολοκληρωμενες και άριστες ταξιδιωτικές οδηγίες στον Χριστόφορο Κολόμβο για το πως θα ταξιδέψει εξ ανατολών προς δυσμάς φτάνοντας δια μέσου του Ατλαντικού στην Ινδία ! ! ! ΜΑΛΙΣΤΑ ΔΙΝΕΙ ΚΑΙ ΤΙΣ ΕΞΗΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ "ΟΔΗΓΙΕΣ":

Ενδέχεται γράφει, μετά την Ισπανία και στην ίδια εύκρατη ζώνη όπως των Αθήνων να υπάρχουν δύο οικουμένες (δύο δηλαδή ήπειροι), ή ακόμα και περισσότερες. Προέβλεψε συνεπώς και εγγράφως πως πηγαίνοντας απο την Ισπονία όλο και δυτικότερα θα έφτανε στην Ινδία αν στο μεταξύ δεν συναντιόνταν ενδιάμεσα άλλη άγνωστη ήπειρος !!! 

Αναφερόμενος στον Ερατοσθένη γράφει: [...]Παραμυθούμενος δ' επί πλέον, οτι κατά φύσιν εστί το απο ανατολής επί δύσιν διάστημα μείζον λέγειν κατά φύσιν φησίν είναι άπο της έω προς την εσπέραν μακροτέραν είναι την οικουμένην, καθάπερ είρηκαμεν ... ως οι μαθηματικοί φασι, κύκλον συνάπτειν, συμβάλλου-σαν αυτήν εαυτή, ώστ' ει μη το μέγεθος του Ατλαντικού πελάγους εκώλυε, καν πλειν ημάς εκ της Ιβηρίας εις την Ινδικήν διά του αυτού παραλλήλου, το λοιπόν μέρος πάρα το λεχθέν διάστημα υπέρ το τρίτον μέρος ον του όλου κύκλου. Είπερ ο δι' Αθηνών ελάττων εστίν είκοσι μυριάδων, όπου πεποιήμεθα τον είρημένον σταδιασμόν απο της Ινδικής εις την Ίβηρίαν. Ουδέ ταύτα ούν εν λέγει, ούτος γαρ ό λόγος περί μεν της ευκράτου και καθ' ημάς ζώνης λέγοιτ' αν κατά τους μαθηματικούς, ής μέρος η οικουμένη εστί, περί δε της οικουμένης καλούμεν γάρ οίκουμένην ήν οικούμεν και γνωρίζομεν, ενδέχεται δε εν τη αύτη ευκράτω ζώνη και δύο οικουμένας είναι ή και πλείους, και μάλιστα εγγύς του δι' Αθηνών κύκλου του διά του Ατλαντικού πελάγους[...]

Μετάφραση: [...]Επί πλέον, πασχίζοντας να μας πείσει ότι είναι φυσικό φαινόμενο να αναφέρεται μεγαλύτερο το μήκος απο ανατόλή σε δύση, λέει ότι στην ίδια συμφωνία με τη φύση είναι ότι ο κατοικημένος κόσμος από ανατολή σε δύση είναι μακρύτερος και προσθέτει ότι καθώς είπα με μαθηματικό τρόπο, δημιουργεί έναν πλήρη κύκλο και συναντάται πάλι. Αν δηλαδή η απεραντοσύνη τον Ατλαντικού δεν μας εμπόδιζε, θα μπορούσαμε να πλέαμε από την Ισπανία προς την Ινδία πάνω στον ίδιο παράλληλο, πάνω στον κύκλο που απόμεινε, που είναι πάνω απο το ένα τρίτο του όλου κύκλου. Ακόμη κι αν ο παράλληλος των Αθηνών είναι κάπου είκοσι χιλιάδες στάδια μικρότερος απο τη μέτρηση που κάναμε μεταξύ Ινδίας και Ιβηρίας. Μήτε ο ίδιος πάντως είναι ευτυχής με τους λογαριασμούς του. Παρ' όλο που η θεωρία του ισχύει για την εύκρατη ζώνη, δηλαδή τη δικιά μας, από την πλευρά των μαθηματικών, επειδή ο κατοικημένος κόσμος είναι μέρος της εύκρατης ζώνης, τι γίνεται με την οικουμένη; Αφού οικουμένη λέμε το μέρος όπου κατοικούμε και το γνωρίζουμε. Ενδέχεται να υπάρχουν στην ίδια εύκρατη ζώνη δύο οικουμένες ή και περισσότερες, και μάλιστα κοντά στον κύκλο των Αθηνών[...]. Στράβων Γεωγραφικά, Βιβλίο Α, Κεφάλαιο ΙΙΙ, παράγραφος 6. 

Ξανά για τον Αλέξανδρο: Από τον 4ο αι. μ.Χ. και μετά επικρατεί μάλλον "πνεύμα" αντίθετο στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό.

Εκτός του Στράβωνα και άλλοι σημαντικοί συγγραφείς της αρχαιότητας μας παραδίδουν οτι ο Αλέξανδρος λατρευόταν, εκτός από τους επιγόνους του, λατρευόταν και από το σύνολο των Ρωμαίων αυτοκρατόρων που το θεωρούσαν όλοι χρέος τιμής να προσκυνούν το σώμα του ήρωα Αλέξανδρου. Και όπως ο Αλέξανδρος αρχίζοντας την εκστρατεία του για πρωταρχικό μέλημα είχε το προσκύνημα στον τάφο του ήρωα Αχιλλέα, έτσι και οι Ρωμαίοι αυτοκράτορες ένιωθαν χρέος τους να προσκυνούν τον Αλέξανδρο. Και αυτό γίνεται από τον Ιούλιο Καίσαρα μέχρι τον 3ο+ αι. μ.Χ. και τον αυτοκράτορα της Ρώμης Καλιγούλα. Αυτά περιγράφονται από Έλληνες και Ρωμαίους ιστορικούς της περιόδου εκείνης και γνωρίζουμε καλά από έγκυρες πηγές οτι ο τάφος του Αλέξανδρου βρίσκεται μέχρι τότε στο βασιλικό σήμα, στο μαυσωλείο του στην Αλεξάνδρεια.

ΣΥΝΕΠΩΣ: Ο τάφος του Αλέξανδρου παραμένει γνωστός και επισκέψιμος μέχρι τις πρώτες δεκαετίες του 4ου μ.Χ. αι. , και είναι αναμφισβήτητο το γεγονός πως ο τάφος είναι εκεί μέχρι την εποχή που άλλαξαν οι πολιτικές και πολιτιστικές συνθήκες όσο και οι κρατούσες θρησκείες. Αργότερα, στη τότε γνωστή οικουμένη έγιναν μαζικές ανακατατάξεις και ταραχές που κάποιες εξ αυτών οδήγησαν σε καταστροφές σημαντικών μνημείων και ναών (Σεράπειο κτλ), αλλά και βιβλιοθηκών, μουσείων κ.ά.. 

Στην οικουμένη από αυτή τη περίοδο και ύστερα η πολιτική κατάσταση αλλάζει άρδην, και πρέπει να θεωρείται τουλάχιστον απίθανο μεταγενέστερα του 4ου μ.Χ. να ξανά - τάφηκε το σώμα του Αλέξανδρου σε κάποιο άλλο μέρος. Ή ακόμα και αν έγινε έτσι, αυτό θα έγινε μόνο και μόνο για να διασωθεί με τρόπο μυστικό σε τοποθεσία φαινομενικά ασήμαντη και κρυφή. Οι νέοι ηγεμόνες τύπου Θεοδόσιος ο "μέγας" κ.ά., του νέου ανατολικού ρωμαϊκού κράτους ηταν μάλλον τόσο εχθρικοί απέναντι στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό που αποκλείεται να έκαναν ένα μεγαλοπρεπές ισάξιο για τον Αλέξανδρο ταφικό μνημείο. 

Εν κατακλείδι το λένε οι πηγές το λεει και η λογική: Ο τάφος του Αλέξανδρου είτε κατεστραμένος είτε όχι, βρίσκεται μάλλον "θαμμένος" -κατω από κάποιο μεγάλο τζαμί της πόλης- στα έγκατα της Αλεξάνδρειας.- 

ΠΗΓΗ

ΠΗΓΗ
Διαβάστε περισσότερα »

H ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ ΣΤΟ ΑΒΑΤΟ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ!!!

«ΣΩΤΗΡ ΤΩΝ ΟΛΩΝ ΚΑΙ ΦΥΛΑΞ ΤΩΝ ΑΘΑΝΑΤΩΝ»
Ο Ασκληπιός είναι ο θεοποιημένος θνητός της Ελληνικής Αρχαιότητας, γνωστός και αγαπημένος για την ιατρική του τέχνη που πρόσφερε στους συνανθρώπους του ακούραστα.

Το πρόσωπο του όπως παρουσιάζεται στα κλασσικά γλυπτά ακτινοβολεί συμπόνια σοφία ευγένεια και κατανόηση. Ήταν όμορφος, γλυκός ήπιος. Αγαπούσε τους θνητούς και αγαπήθηκε από αυτούς.

Σύμφωνα με τον Πίνδαρο ήταν ο πιο ευγενής και τρυφερός δωρητής της απάλειψης του πόνου και της προσφοράς υγείας, λέγεται δε πως επιτελούσε θεραπεία με λόγια που μπορούσαν να ανακουφίζουν τις βασανισμένες ψυχές των ανθρώπων. Μάλιστα, λέγεται ότι ήταν τόσο καλός στην ιατρική του τέχνη που έχει φέρει πίσω ανθρώπους από τον θάνατο. Τότε ο Άδης φοβούμενος μην χάσει «την πελατεία» του ζήτησε από τον Δία να βάλει τάξη, ο οποίος κεραυνοβόλησε και θανάτωσε τον Ασκληπιό.

Τόση μεγάλη ήταν η πίστη στον Θεό Ασκληπιό, ώστε τον ονόμαζαν «Σωτήρα» όπως αυτός αναγραφόταν σε νομίσματα και επιγραφές, αλλά και σε διάφορες πραγματείες περί αυτού. Από τον ρήτορα Αριστείδη λεγόταν για τον Ασκληπιό: «ό το πάν άγων και νέμων σωτήρ των όλων και φύλαξ των αθανάτων».

Βιογραφικά στοιχεία
Ο Ασκληπιός ήταν ένας θνητός και γενέτειρα του ήταν η Τρίκκη (Τρίκαλα Θεσσαλίας). Δεν ήταν ένας τυχαίος θνητός, αλλά ένας ηγεμόνας της Θεσσαλίας. Όλη η οικογένεια του, και φυσικά και ο ίδιος, συνδέονταν με την Ιατρική. Οι γιοι του, Μαχάονας και Ποδαλείριος, ήταν δεινοί θεραπευτές. Ο Μαχάονας, σύμφωνα με την προφορική παράδοση του Ομήρου, θεράπευσε τον Μενέλαο, όταν ο τελευταίος είχε τραυματιστεί σε μάχη κατά τον τρωικό πόλεμο, από το βέλος ενός Τρώα πολεμιστή.
Η σύζυγος του Ασκληπιού, Επιόνη, ανακούφιζε τον πόνο, η κόρη του, Υγεία, ήταν η θεά της υγείας, η κόρη του Πανάκεια, αντιπροσώπευε την ίαση και ο γιος του, Τελεσφόρος, την ανάρρωση. Πολύ αργότερα, ο Ασκληπιός γίνεται ήρωας και ημίθεος, ώστε αποκτά αμιγή θεϊκή υπόσταση μόνο τον 5ο π.Χ. αιώνα.

Κατόπιν της θεοποίησης του, φέρεται να γεννήθηκε από αθάνατο πατέρα και θνητή μητέρα. Ο Απόλλων ο θεός του φωτός, της ιατρικής και της μουσικής ερωτεύτηκε την Κορωνίδα, πριγκίπισσα της Θεσσαλίας.

Από τον ερωτά τους συνελήφθη ο Ασκληπιός, η Κορωνίδα όμως σύνηψε άλλη σχέση κατά την εγκυμοσύνη της και ο θυμωμένος θεός διέταξε την αδερφή του Αρτέμιδα να σκοτώσει την Κορωνίδα με τα χρυσά της βέλη, την τελευταία όμως στιγμή, έσωσε το μωρό το οποίο γεννήθηκε στο Δώτιο πεδίο. Ο Απόλλων έδωσε το όνομα Ασκληπιός στο βρέφος και το παρέδωσε στον Κένταυρο Χείρωνας στο Πήλιο.

Ο Χείρων του μετέδωσε όλη τη γνώση γύρω από την θεραπευτική, τα βότανα και τα θεραπευτικά ιάματα, αλλά γρήγορα ο Ασκληπιός προχώρησε ακόμη πιο πέρα στην θεραπευτική τέχνη προσφέροντας ενορατική ενδοσκόπηση και θεραπευτικά όνειρα στους θνητούς.

Στην παχιοχώματη, αλογοτροφούσα θεσσαλική γη, στα ορεινά ρυάκια και τις σπηλίες της μπορούμε να ανιχνεύσουμε το αιώνιο πνεύμα του Ασκληπιού. Μετά τον θάνατο του ο Ασκληπιός τιμήθηκε εξαιρετικά από τους ανθρώπους και αποθεώθηκε.

Μετά την άνοδο του στον Όλυμπο, οι θεραπευτικές δυνάμεις του Ασκληπιού εξαπλώθηκαν ακόμη περισσότερο. Άνθρωποι από όλο τον γνωστό τότε κόσμο επισκέπτονταν τα ιερά του («τα Ασκληπιεία»), αναζητώντας θεραπεία κυρίως μέσω των ονείρων.


Ασκληπιεία Γύρω στα 300 Ασκληπιεία αναπτύχθηκαν στην Αρχαία Ελλάδα, κτισμένα σε προνομιούχες από φυσικής απόψεως θέσεις, κυρίως κοντά σε τρέχοντα νερά και ιαματικές πηγές.

Τα πιο σημαντικά από αυτά:
Το Ασκληπιείο Της Τρικκης (τρικαλα Θεσσαλίας), το Ασκληπιείο της Τιτάνης στην Σικυωνία, της Τιθορέας στην Φωκίδα, της Κω, των Αθηνών, Κνίδου Κεγχρεών, Μεγαλούπολης, Κυλλήνης, Δήλου, Ρόδου, Μήλου, Πειραιά, Κορίνθου.

Ήταν δομημένα ως ολόκληρα κτιριακά συγκροτήματα, περιλαμβάνοντας ναούς, μυστηριακούς χώρους, χώρους “εγκοίμησης”, κατοικίες και ξενώνες, γυμναστήρια και λουτρά, πολιτιστικά κέντρα, όπως τα θέατρα

Συνεπώς, τα Ασκληπιεία ήταν εστίες πολιτισμού. Στον χώρο διεξάγονταν ακόμη και αγώνες. Σήμερα σώζονται καλύτερα τα Ασκληπιεία της Επιδαύρου και της Κω.

Το σημαντικότερο ιερό του στην Επίδαυρο λειτούργησε από το 600 π.X. μέχρι και το 300 μ.X. Η δε θεραπευτική του παράδοση ανάγεται ήδη στο 1300 π.X. και συνεχίζεται μέχρι τον αφανισμό της περί το 600 μ.X. εξ αιτίας του εκχριστιανισμού της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.


Εγκοίμηση
Το είδος της θεραπείας που λάμβανε χώρα στα Aσκληπιεία ονομαζόταν «Εγκοίμηση». Τα Ασκληπιεία διοικούνταν από τον πρωθιερέα, ο οποίος ήταν γιατρός και θεραπευτής. Αυτός περιστοιχιζόταν από ανθρώπους ειδικούς στις μαλάξεις (μασάζ), στη γυμναστική και σε πολλές άλλες εργασίες.

Ο ασθενής κατέφτανε, λουζόταν στα λουτρά, τον αναλάμβαναν οι φυσιοθεραπευτές, και αν μπορούσε, γυμναζόταν και υποβαλλόταν σε δίαιτα και νηστεία. Ο ασθενής περίμενε έτσι κάποιες ημέρες κάνοντας την κατάλληλη δίαιτα και διαμένοντας στους ξενώνες του Ασκληπιείου.

Η γυμναστική λάμβανε χώρα στο Γυμναστήριο. Προετοιμαζόταν και η ψυχή του ασθενούς μέσα από θρησκευτικά μουσικά ακούσματα, στο ασκληπιείο δε υπήρχε το Ωδείο.

Ο εξαγνισμός του σώματος και της ψυχής αποτελούσε την κύρια θεραπεία, σε συνδυασμό με νηστεία, γυμναστική, αν ήταν δυνατόν, και θεραπευτικά βότανα. Την κατάλληλη ημέρα, την οποία έκριναν οι ιερείς-θεραπευτές του Ασκληπιού, ο ασθενής οδηγούνταν στο Άβατον ή στον θάλαμο της Εγκοίμησης.

Το κτίριο αυτό έχει έναν τμήμα του βυθισμένο-κτισμένο μέσα στη γη. Εκεί λαμβάνει χώρα η θεραπευτική ύπνωση. Οι ιερές αίθουσες φωτίζονταν με λυχνάρια γεμίζοντας τον χώρο με μυστηριακό φως.

Κατά την είσοδο του στο Άβατον ο ασθενής οδηγείτο σε έναν στενό θάλαμο σαν μήτρα. Εκεί θα περίμενε την νύχτα ή τις νύχτες της μεγάλης προσδοκίας. Κατά την διάρκεια του ύπνου του θα λάμβανε για ένα θεραπευτικό όνειρο –σύμβολο, την ‘επιφάνεια’ του θεού. Ο θεός άγγιζε ή περιποιούταν το πάσχον σημείο ή έδινε συμβουλές.

Την επομένη ακολουθούσε η παρέμβαση των γιατρών-θεραπευτών. Αναγνώριζαν τα συμπτώματα των ασθενειών, ερμήνευαν τα σχετικά με τη νυχτερινή εμφάνιση του θεού και έκαναν την διάγνωση, για να ακολουθήσει η θεραπεία. Έτσι επιτυγχανόταν η θεραπεία. Το Ασκληπιείο της Επιδαύρου είναι γεμάτο από αναθηματικές επιγραφές ευχαριστήριες και περιγραφικές της ίασης των ασθενών που θεραπεύτηκαν με την μέθοδο του Ασκληπιού.

Μέθοδος του Ασκληπιού – Ψυχοθεραπευτική οπτικήΤο δόσιμό του Ασκληπιού από τον ισχυρότατο, αλλά ανεπαρκή γονέα, Απόλλωνα και με νεκρή την μητέρα άφησε ένα ανοιχτό τραύμα στον Ασκληπιό το οποίο έπρεπε να θεραπεύσει.

Το δε πλάσμα που περιέθαλψε, ανέθρεψε και καθοδήγησε τον Ασκληπιό στην ιατρική του ήταν ο Κένταυρος Χείρωνας, ο οποίος είχε την δική του πληγή. Άθελα του ο Ηρακλής τον είχε τραυματίσει κατά την σύγκρουση του με άλλους Κενταύρους για ένα αγγείο κρασί. Η πληγή του Χείρωνος δεν μπορούσε να θεραπευτεί, του προκαλούσε συνεχή πόνο.

Ο μέντορας, όπως και ο μαθητής, ήταν ένας πληγωμένος θεραπευτής. Ο θεραπευτής πρέπει να αναζητήσει την δική του θεραπεία στα θέματά του ώστε με αυτογνωσία να οδηγήσει κι άλλους στην δική τους θεραπεία.

Η μέθοδος Θεραπείας του Ασκληπιού αποτελεί στόχο και μοντέλο για κάθε ψυχοθεραπευτική εμπειρία: Με την καθοδήγηση και την μεσολάβηση του πνεύματος και συνοδεία της ψυχής, ο ικέτης βυθίζεται στην μήτρα του τραύματος, όπου εμφανίστηκε η αρχική πληγή που τώρα πυορροεί.

Εκεί ο ικέτης πρέπει να ψηλαφίσει, αποκαθάρει και εξαγνίσει. Με καθοδήγηση ο ικέτης θα βυθιστεί στην μήτρα της μητέρας Γης και μέσω της εγκοίμησης , θα λάβει την φροντίδα και το άγγιγμα της μέσω ονείρων-συμβόλων και την επιστροφή των πρωταρχικών αναζωογονητικών ενεργειών του πνεύματος.

Σε αυτή την διαδικασία βλέπουμε στοιχεία της σύγχρονης ψυχοθεραπευτικής πρακτικής. Αρχικά υπάρχει η πιεστική ανάγκη να βρεθεί θεραπεία. Ύστερα έρχεται η περίοδος φροντίδας και εξοικείωσης με το τραύμα μαζί με την προετοιμασία της ψυχής για την δύσκολη διαδικασία της ίασης.

Τέλος έρχεται το κάλεσμα για κάθοδο στο ασυνείδητο, στην μήτρα όπου το αρχικό τραύμα αναμένει θεραπεία. Ο Ασκληπιός αποσπάστηκε από την μήτρα της φονευμένης μητέρας του της Κορωνίδας. Οι ικέτες του έπρεπε να επιστρέψουν στην μήτρα της γης, ώστε να ξαναγεννηθούν μακριά από το τραύμα.

Το αρχέτυπο το Ασκληπιού ως μοντέλο ψυχοθεραπευτικής μεταμορφωτικής εμπειρίας διδάσκει ότι ο θεραπευτής θα πρέπει να γνωρίσει και περιποιηθεί το δικό του αρχικό τραύμα, να συνθέσει τα δώρα και τραύματα που του άφησαν οι δικοί του γονείς, να αναζητήσει μέντορες, να ξεπεράσει τους μέντορες του, να υποστηρίζει την καταβύθιση στην μήτρα της μητέρας γης, τόσο σαν συλλογικό ασυνείδητο, όσο και σαν φύση, να διατηρεί τον δικό του «ιερό» χώρο ανανέωσης και εσωτερικής ευθυγράμμισης.

Η Barbara Brennan στο βιβλίο της Hands of Light περί ενεργοθεραπείας αναφέρεται στους θεραπευτές ως wounded healers.

Eπιμέλεια παρουσίασης και συλλογής πληροφοριών: Χρυσή Μιχαήλ
Πηγές: – «Τα Ασκληπιεία ως Νοσηλευτήρια», Γ. Καλαντζής- Ι. Λασκαράτος, Αρχεία Ελληνικής Ιατρικής, 2003. – Η Θεραπεία της Ψυχής μέσα από τα όνειρα, Edward Tick, Εκδόσεις Ενάλιος.

ΠΗΓΗ

ΠΗΓΗ
Διαβάστε περισσότερα »

ΙΠΠΟΔΑΜΕΙΑ ΠΟΛΗ:ΟΙ ΑΓΝΩΣΤΕΣ ΥΠΟΓΕΙΕΣ ΣΤΟΕΣ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ!!!

Άγνωστος υπόγειος Πειραιάς: αρχαίοι θάλαμοι και διαδρομές του νερού, υπόγειες σήραγγες και πηγάδια που για χρόνια αγνοείται η ύπαρξή τους από τους περαστικούς, βρίσκονται ακριβώς κάτω από τους πολυσύχναστους δρόμους, τις πλατείες, και τα θεμέλια των κτιρίων του κεντρικού Πειραιά. Ένα κοινό μεταλλικό καπάκι στο πεζοδρόμιο, μπορεί να αποτελεί την πρόσβαση για μια αρχαία δεξαμενή, από την οποία κάποια σήραγγα μπορεί να οδηγεί σε άλλη, και από κει σε άλλη, και ούτω καθεξής…

Στα υπόγεια του Πειραιά έχουμε αναφερθεί και άλλες φορές στο παρελθόν, έχοντας επισκεφτεί πολλά από αυτά, περιγράφοντας σε τι αφορούν οι υπόγειες στοές που βρίσκονται διάσπαρτες κάτω από τους δρόμους, τα κτίρια και τις πλατείες, σε διάφορες θέσεις στην πόλης. Μπορεί αυτό να ηχεί όπως πολλές παλιές προσπάθειες μυθοποίησης του δημοφιλούς θέματος παρουσίας στοών κάτω από την πόλη, αλλά στον χώρο αυτό συνηθίζουμε να μιλάμε μέσα από εικόνες, χάρτες και ιστορικά τεκμηριωμένες πηγές, παρουσιάζοντας μόνο ότι υπάρχει και ακριβώς όπως υπάρχει. Πολλές εκπλήξεις ακόμη παραμένουν κρυμμένες ακριβώς κάτω από μέρη πολυσύχναστα, και πολυπερπατημένα, κάτω από το κέντρο της πόλης. Αναφέρομαι στο κέντρο του Πειραιά, και τις ανασκαφές του μετρό απέναντι από το Δημοτικό Θέατρο, με αφορμή δημοσιεύματα των τελευταίων ημερών σε εφημερίδες και αντίστοιχους διαδικτυακούς τόπους (Καθημερινή, Το Ποντίκι, κ.ά.). 


Έχοντας άμεση και συνεχή επαφή με τα υπόγεια ευρήματα, μελετώντας τα σε συνεργασία με αρχαιολόγους, καθηγητές του Πολυτεχνείου και άλλους ειδικούς επιστήμονες-ερευνητές, προσπαθούμε να συμβάλλουμε στην εξαιρετικά μεγαλόπνοη προσπάθεια της ΚΣΤ΄ ΕΠΚΑ να αποτυπώσει και να αναδείξει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, θαυμάσια υπόγεια υδρευτικά έργα (δεξαμενές, σήραγγες και πηγάδια) αρχαίων μηχανικών που δεν θα διατηρηθούν, παραχωρώντας τη θέση τους στο σήμερα. Στο σταθμό του μετρό που θα κατασκευαστεί, θα υπάρχει μια πλούσια θεματική έκθεση αφιερωμένη στην ύδρευση της αρχαίας πόλης, που θα περιλαμβάνει πληροφοριακό υλικό, βίντεο, φωτογραφίες, και  προπλάσματα δεξαμενών σε φυσικό μέγεθος. 
Οδός Ηρώων Πολυτεχνείου
Ο αρχαίος Πειραιάς χαράχθηκε και οικοδομήθηκε με βάση το περίφημο Ιπποδάμειο ρυμοτομικό σύστημα, το οποίο περιλάμβανε δίκτυα ύδρευσης και αποχέτευσης.



Πανοραμική άποψη της εκσκαφής του Μετρό

Ο Μιλήσιος πολεοδόμος Ιππόδαμος, τελειοποίησε κατά τον 5ο αι. π.X. το σύστημα αυτό,που διαιρεί το χώρο της πόλης με κάθετους και οριζόντιους δρόμους σε ορθογώνιες οικοδομικές νησίδες, οι οποίες περιλαμβάνουν τις οικίες και τα δημόσια κτίρια. 

 
Το Δημοτικό Θέατρο, μέσα από το χώρο του εργοταξίου

Οι δεξαμενές που ανακαλύφθηκαν στην ανασκαφή του Δημοτικού Θεάτρου εξυπηρετούσαν ιδιωτικές οικίες, και ανάγονται έως και την ελληνιστική εποχή. Ωστόσο, αρκετές προσπάθειες ανεύρεσης ύδατος φαίνεται ότι έγιναν και με διάνοιξη πηγαδιών, μερικά από τα οποία επικοινωνούσαν με γειτονικές δεξαμενές μέσω σηράγγων. Κατά κύριο λόγο όμως οι δεξαμενές ήταν ομβροδέκτες, εφόσον συνέλεγαν τα νερά της βροχής. Σε αρκετές περιπτώσεις συναντάμε διεύρυνση του όγκου κωδωνόσχημων ή απιόσχημων δεξαμενών με παράπλευρες σήραγγες επενδεδυμένες με κονίαμα σταγανοποίησης, οι οποίες ενίοτε συνέδεαν δύο ή και περισσότερες δεξαμενές μεταξύ τους, διευκολύνοντας έτσι και την ορθότερη διαχείριση των υδάτων. Η άντληση του νερού γινόταν από τα στόμια είτε των δεξαμενών, είτε των συνδεδεμένων με αυτές φρεάτων («πηγαδιών»). 

Τυπική δεξαμενή με στενό στόμιο και φαρδιά βάση

Σήραγγα σύνδεσης (επικοινωνίας) δύο δεξαμενών
 
Τυπικό φρέαρ (πηγάδι) στο οποίο διακρίνονται τα χαρακτηριστικά αρχαία πατήματα
 
Γενικά, αναφέρεται ότι σε όλη την περιοχή του Πειραιά υπήρχαν εκατοντάδες αντίστοιχες δεξαμενές, πολλές από τις οποίες έχουν βρεθεί σε αρχαιολογικές ανασκαφές, και μέρος των οποίων έχει συγκεντρωθεί στη διατριβή του αρχαιολόγου Eickstedt (1991). Σε ανασκαφή του 1981 για την κατασκευή του Δικαστικού Μεγάρου βρέθηκε ένα σύστημα δύο δεξαμενών όχι άσχετο με τα ευρήματα του Δημοτικού Θεάτρου (οδός Ηρώων Πολυτεχνείου), το οποίο περιγράφτηκε από τον αρχαιολόγο Α. Τσαραβόπουλο (σχήμα).
 
Το νερό εισέρχεται στο Α (συλλογή ομβρίων), στον πυθμένα φιλτράρεται και μέσω της κάτω σήραγγας ανεβαίνει από το διπλανό φρέαρ στη δεξιά δεξαμενή (αρχή συγκοινωνούντων δοχείων). Ο χώρος αποθήκευσής του είναι και οι δύο δεξαμενές, συνδεδεμένες με την άνω σήραγγα, ενώ η άντληση γίνεται από το φρέαρ Β.
 
Στην περιγραφή επισημαίνεται η χρήση του υδραυλικού κονιάματος για στεγανοποίηση εντός του μαλακού μαργαϊκού πετρώματος, και η χρήση γενικότερα διαφορετικών επιπέδων για τον καθαρισμό (φιλτράρισμα) του νερού μέσω της καθίζησης των βαρύτερων στερεών. Εξάλλου, στον πυθμένα των δεξαμενών και σε άλλα κομβικά σημεία σηράγγων, χαρακτηριστική είναι η παρουσία του αμμοσυλλέκτη, στο ρόλο μικρής δεξαμενής καθίζησης. Τέλος, περιγράφεται και εδώ η άντληση των υδάτων από φρεάτια (πηγάδια) που επικοινωνούσαν μέσω υπόγειων αγωγών (σηράγγων) με τις δεξαμενές, των οποίων ο πυθμένας βρισκόταν σε χαμηλότερο επίπεδο για το λόγο που αναφέραμε.
 
Οδός 34ου Συντάγματος Πεζικού
Αντίστοιχα δείγματα δεξαμενών σηράγγων και πηγαδιών, έχουμε σήμερα και σε άλλες τοποθεσίες, όπως στην αντίθετη προέκταση της Ηρώων Πολυτεχνείου προς τα ΒΑ (34ουΣυντάγματος Πεζικού), ή και στο «φρέαρ Δεληγιάννη», από το οποίο θα βγει ο μετροπόντικας ολοκληρώνοντας τη διάνοιξη της δικής του σήραγγας. Επιπλέον, ένα από τα περίτεχνα βοτσαλωτά δάπεδα που βρέθηκαν εκεί, θα εκτεθεί επίσης στο σταθμό του Δημοτικού Θεάτρου.
Παρακάτω, οι φωτογραφίες απεικονίζουν σύστημα δύο δεξαμενών που συνδέονται με σήραγγα, και φρεάτων.
 
Σήραγγα που ξεκινά από μία δεξαμενή...
 


...και καταλήγει σε άλλη δεξαμενή

Η δεύτερη δεξαμενή

Φρέαρ κυκλικής διατομής με νερό. Διακρίνονται τα αρχαία πατήματα (εσοχές)
 
Το Σηράγγειον
Ένα άλλο σημείο αρχαιολογικού ενδιαφέροντος αποτελεί το γνωστό αρχαίο τεχνητό σπήλαιο Σηράγγειον, στο οποίο εντοπίζονται ρωμαϊκές επεμβάσεις που σχετίζονται με υδραυλικές λειτουργίες, καθώς αναφέρεται και η χρήση του ως βαλανείο. Περιλαμβάνει μεταξύ άλλων κυκλική αίθουσα λουτρών, φρέατα προς την επιφάνεια, και ανεπένδυτη μικρή σήραγγα, λαξευμένη με τρόπο που θυμίζει άλλη μεγαλύτερη και άγνωστη σήραγγα ρωμαϊκού υδραγωγείου που ανακαλύφθηκε στα πρόσφατα έργα. Ένα ζήτημα που παραμένει αδιευκρίνιστο, είναι ο τρόπος τροφοδοσίας του βαλανείου με νερό, καθώς δεν γνωρίζουμε την έκταση του εν λόγω υδραγωγείου.
 
Δεξιά η κυκλική αίθουσα με το φρέαρ, αριστερά η σήραγγα
 
Η είσοδος του Σηράγγειου από το εσωτερικό

Λεπτομέρεια από τα τοιχώματα της κυκλικής αίθουσας του βαλανείου

 Το κατακόρυφο κυκλικό φρέαρ, προς την επιφάνεια

 Η λαξευτή σήραγγα ύψους 1,80 m στρέφεται προς την ακτή και δεν καταλήγει πουθενά
 
Ρωμαϊκή σήραγγα υδραγωγείου (ύψους 1,70 m) μεγάλου μήκους, από τις πρόσφατες ανασκαφές, με άγνωστη αρχή και τέλος. Οι ομοιότητες στον τρόπο λάξευσης και στη διατομή με τη στοά του Σηράγγειου, είναι κάτι παραπάνω από εμφανείς. Και στις δύο διακρίνονται λυχνοστάτες στα τοιχώματα. Προφανώς ανοίχτηκαν την ίδια εποχή. Είχαν όμως και την ίδια χρήση;
 
Με κόκκινα στίγματα απεικονίζονται οι εκατοντάδες αρχαίες δεξαμενές του Πειραιά (Eickstedt), με πράσινο στίγμα η δεξαμενή της ΧΟΝ (βλέπε παρακάτω) και με μπλε, τμήμα υπόγειας σήραγγας του ρωμαϊκού υδραγωγείου (Kaupert). Επιμέλεια χάρτη: Στάθης Χιώτης
Στην παλιά δεξαμενή του Προφήτη Ηλία
Χαρακτηριστικά δείγματα του αρχαίου Ιπποδάμειου πειραϊκού συστήματος ύδρευσης, σώζονται και πίσω από τη σύγχρονη αλλά εγκαταλελειμμένη πια δεξαμενή στην περιφέρεια του λόφου του Προφήτη Ηλία, επί της οδού Ρήγα Φεραίου. Στο μέτωπο της παλιάς εκσκαφής φαίνεται η τομή μιας τυπικής αρχαίας δεξαμενής που συμπληρώνεται από χαμηλές σήραγγες επιχρισμένες με κονίαμα και ένα κυκλικό στόμιο στην οροφή, στο οποίο διακρίνονται τα αρχαία πατήματα, όπως και στα αντίστοιχα του Δημοτικού Θεάτρου.
 
Τυπική απεικόνιση αρχαίων πατημάτων σε κυκλικό φρέαρ
 
Η κομμένη αρχαία δεξαμενή, πίσω από την εγκαταλελειμμένη σύγχρονη
 
Το κοινότυπο στόμιό της προς την επιφάνεια

Μία από τις χαμηλές φραγμένες στοές που συνδέονται με τη δεξαμενή
 
Τα συγκεκριμένα ευρήματα βρίσκονται παραμελημένα και έχουν καταλήξει να είναι σκουπιδότοπος, εν αντιθέσει με ένα άλλο, άριστα διατηρημένο και σαφέστατο ως προς τη λειτουργία του σύστημα ύδρευσης μιας μεγαλύτερης δεξαμενής, η οποία λειτουργούσε συνδεδεμένη με φρεάτιο (πηγάδι) δια μέσου υπόγειας σήραγγας.
 
Στα υπόγεια της Χ.Ο.Ν.
Το παραπάνω εύρημα Βρίσκεται στην οδό Περικλέους 11 (πλησίον της ανασκαφής του Δικαστικού Μεγάρου) στο δεύτερο υπόγειο του ανακατασκευασμένου παλαιού νεοκλασικού (εικόνα) που στεγάζει έναν από τους παλαιότερους συλλόγους του Πειραιά, τη Χριστιανική Οργάνωση Νέων (Χ.Ο.Ν.).
 
 
Με την επιμέλεια και την πρωτοβουλία του προέδρου της Χ.Ο.Ν. κ. Γ. Ευαγγέλου, η εντυπωσιακή δεξαμενή όχι μόνο διατηρήθηκε στα υπόγεια του κτιρίου, με έξοδα που επιβάρυναν την κατασκευή για λογαριασμό του συλλόγου, αλλά είναι και επισκέψιμη και ανοικτή για το κοινό. Γίνεται μάλιστα φιλότιμη προσπάθεια από τον ίδιο ώστε το αρχαίο έργο αυτό να γνωστοποιείται σε όλο και περισσότερους ανθρώπους (σχολεία, συλλόγους, αλλά και ιδιώτες), αποτελώντας αντιπροσωπευτικό παράδειγμα του τρόπου ύδρευσης της Ιπποδάμειας πόλης. Το σημαντικότερο είναι ότι η κατασκευή διατηρήθηκε και εκτίθεται αφιλοκερδώς με ιδιωτική πρωτοβουλία, ενώ επιπλέον οι ξεναγήσεις σε αυτήν πραγματοποιούνται με μεγάλη προθυμία σε ένα ιδιαίτερα φιλικό και φιλόξενο περιβάλλον.
Η δεξαμενή (ομβροδέκτης) της ΧΟΝ, που χρονολογείται στον 5ο αι. π.Χ. κατά τον Γ. Σταϊνχάουερ, είναι μεγαλύτερη σε μέγεθος από αυτές των σημερινών ανασκαφών. Το στόμιο της κορυφής της, ορατό στο ισόγειο του κτιρίου, απέχει 10,20 m από το χαμηλότερο σημείο του πυθμένα (αμμοσυλλέκτης), ενώ η διάμετρος της βάσης είναι 9 μέτρα.
 
Το στόμιο της αρχαίας δεξαμενής στο ισόγειο
 
Ο πυθμένας της δεξαμενής 10 μέτρα χαμηλότερα!
 
Τα τοιχώματα διατηρήθηκαν όπως ακριβώς ανακαλύφθηκαν, ενώ όπως ο κ. Ευαγγέλου μας πληροφόρησε, η δεξαμενή βρέθηκε γεμάτη με νερά, περίπου μέχρι το 1/3 του ύψους της, τα οποία στη συνέχεια αντλήθηκαν. Η δεξαμενή διασώθηκε στα θεμέλια του κτιρίου οριακά, μέσα σε ένα στερεό εδάφους λίγο μεγαλύτερο από τον όγκο της, και ανοίχθηκε δίοδος προς αυτήν, ώστε να επικοινωνεί με το (δεύτερο) υπόγειο, όπου κατασκευάστηκε εκκλησάκι αφιερωμένο στον Αγ. Γεώργιο (εικόνα).
 
Το εκκλησάκι στο δεύτερο υπόγειο του κτιρίου
 
Η είσοδος για τη δεξαμενή μέσα από το εκκλησάκι!
 
Κατεβαίνοντας, βρισκόμαστε στο φωταγωγημένο εσωτερικό!
 
Το στόμιο στην οροφή της δεξαμενής, το οποίο είδαμε στο ισόγειο
 
Μία χαμηλή στοά κλεισμένη από την αρχαία εποχή, φαίνεται να συνέδεε τη δεξαμενή με ένα πηγάδι σε απόσταση επτά ή οκτώ μέτρων, το οποίο όμως δεν διασώθηκε, έχοντας ίδια τύχη με ένα ακόμα πηγάδι που βρισκόταν στη θέση που είναι το σημερινό εκκλησάκι, εμπρός από τη διανοιγμένη είσοδο της δεξαμενής.
 
 
Η αποφραγμένη στοά
 
Το (τρίτο) πηγάδι που διατηρήθηκε, επικοινωνεί με τη δεξαμενή μέσω ψηλότερης σήραγγας (1,70 m), και βρίσκεται μόλις 3 - 4 μέτρα παραδίπλα. Η χρήση του ήταν για άντληση των υδάτων της δεξαμενής, γι’ αυτό και ο πυθμένας του βρίσκεται χαμηλότερα από το επίπεδο της σήραγγας, για επιπλέον καθαρισμό μέσω καθίζησης, πλην του μεγάλου αμμοσυλλέκτη της δεξαμενής. Χαρακτηριστικό είναι επίσης το ρηχό κανάλι που υποβοηθούσε την κίνηση του νερού προς τη σήραγγα και το πηγάδι, όταν η στάθμη ήταν χαμηλή και μόλις υπερχείλιζε από τον κεντρικό αμμοσυλλέκτη. Το πηγάδι αυτό, βάθους 10 μέτρων, φέρει αρχαία πατήματα, όπως και όλα τα αρχαία πηγάδια που έχουν βρεθεί σε ανασκαφές, ενώ το στόμιό του διατηρείται στο ισόγειο του κτιρίου, όπως και της δεξαμενής, το οποίο αρχικά ήταν κτιστό. Σήμερα και τα δύο καλύπτονται με τζάμι στο δάπεδο.


Η σήραγγα προς το διατηρηθέν πηγάδι και η "οδός του νερού" στο δάπεδο

Τα επιχρισμένα τοιχώματα διατηρήθηκαν ανέπαφα


Η σήραγγα

Εμπρός από τον πυθμένα του πηγαδιού 

Ο αμμοσυλλέκτης του πηγαδιού

Κοιτάζοντας προς τα πάνω: το κυκλικό φρέαρ και τα αρχαία πατήματα


Η διαμόρφωση των κλίσεων και των επιπέδων του δαπέδου, για κίνηση του νερού που κατέληγε στη δεξαμενή (από την οροφή) προς το κέντρο (αμμοσυλλέκτης). Το νερό που υπερχείλιζε από τη λεκάνη του αμμοσυλλέκτη, κατέληγε μέσω του δαπέδου της σήραγγας στο πηγάδι, καθαρό χωρίς σωματίδια, έτοιμο προς άντληση. Ο αμμοσυλλέκτης στον πυθμένα του πηγαδιού προσέφερε επιπλέον καθαρισμό (β΄ βάθμια καθίζηση).

 Ο μεγάλος αμμοσυλλέκτης στο κέντρο της δεξαμενής...

 ...συγκρατούσε τα βαρύτερα σωματίδια του νερού
 
Έξοδος προς το εκκλησάκι
 
Το στόμιο του πηγαδιού στο ισόγειο
 
Πως ανακαλύφθηκε η δεξαμενή
Το παλαιό λιθόκτιστο κτίριο κατασκευής του 1870, αποκτήθηκε το 1982 από τη ΧΟΝ, η οποία και εγκαταστάθηκε σε αυτό αφού το ανακαίνισε. Κατά το σεισμό του 1999 υπέστη ανεπανόρθωτες ζημιές, και κρίθηκε κατεδαφιστέο, εφόσον δεν ήταν χαρακτηρισμένο διατηρητέο. Οπότε, κατεδαφίστηκε και κατασκευάστηκε πάλι από την αρχή, τριώροφο όπως ακριβώς ήταν, διαδικασία που ολοκληρώθηκε το 2002. Από το διατηρηθέν αρχαίο υδραυλικό σύστημα, πριν την κατεδάφιση, ήταν γνωστή μόνο η ύπαρξη του πηγαδιού, ενώ αγνοείτο η παρουσία της δεξαμενής και των σηράγγων. Το στόμιο της δεξαμενής αποκαλύφθηκε κατά τη διάρκεια των εργασιών, όταν μετακινήθηκε η βαριά πέτρινη πλάκα που το κάλυπτε. Στο εσωτερικό βρέθηκε μία μαρμάρινη κολώνα και αρκετά κεραμικά θραύσματα από αγγεία. Τέλος, ανάλογα ευρήματα που περιλαμβάνουν πηγάδια και αντίστοιχες αλλά μικρότερες δεξαμενές, αποκαλύφθηκαν και κατά τις εκσκαφές για την κατασκευή της Ράλλειου Ακαδημίας, στην ίδια περιοχή με το κτίριο της ΧΟΝ.


Υ.Γ.: Όπως είναι ευνόητο, σχετικά με τα υπόγεια ευρήματα των ανασκαφών του μετρό, δεν μπορούν να δοθούν περισσότερες πληροφορίες, ούτε φωτογραφίες, πριν να ολοκληρωθεί η μελέτη που βρίσκεται σε εξέλιξη γύρω από αυτά, και πριν να δημοσιευτούν επίσημα οι αντίστοιχες ανακοινώσεις.

 

Κείμενο, φωτογραφίες: Παναγιώτης Δευτεραίος
Δραστηριότητα: αστική σπηλαιολογία (urban speleology
Συμμετείχαν: Στάθης Χιώτης, Αλέξανδρος Γλαράκης, Αλέξανδρος Τσεκούρας, Ιωάννης Αθάνατος, Γεωργία Μπουρμπούλη, Παναγιώτης Δευτεραίος


Διαβάστε περισσότερα »

Εγγραφείτε στο Ενημερωτικό Δελτίο μας: